شواهد روایی اصل ششم

1. قال الصادق (ع): یَغدوُا الناسُ علی ثلاثةِ اصنافٍ عالمٍ و مُتَعَلِّمٍ و غُثاءٍ، فَنَحْنُ العُلَماءُ وشیعَتُنا المتعلِّمون و سائرُ النّاسِ غُثآءٌ.^{^[1]}

امام صادق (ع) فرمود: مردم به سه دسته شدند: دانشمند و دانشجو و خاشاک، ما دانشمندانیم و شیعیان ما دانشجویان و مردم دیگر خاشاک روی آب.

2. قال علی (ع): هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَی حَقِیقَةِ الْبَصِیرَةِ وَ بَاشَرُوا رُوحَ الْیَقِینِ وَ اسْتَلَانُوا مَا اسْتَوْعَرَهُ الْمُتْرَفُونَ وَ أَنِسُوا بِمَا اسْتَوْحَشَ مِنْهُ الْجَاهِلُونَ وَ صَحِبُوا الدُّنْیَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَی أُولَئِکَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ الدُّعَاةُ إِلَی دِینِهِ آهِ آهِ شَوْقاً إِلَی رُوءْیَتِهِمْ.^{^[2]}

آنان با نور دانش به حقیقت ادراک و بصیرت رسیدند و جوهره یقین را با جان خود دریافتند و آنچه را که بر افراد رفاه طلب دشوار می‌نمود، راحت و آسان گرفتند و با آنچه که ناآگاهان از آن بیم داشتند، مأنوس شدند. با بدن‌هایی همنشین دنیا گشتند که روح‌های آنها به [قله‌های رفیع] عالم ملکوت پیوند خورده است. آنان جانشینان خدا در زمین او و دعوت کنندگان مردم به سوی دین اویند. آه! آه! چقدر مشتاق دیدارشان هستم!

3. امام حسن عسکری(ع): فَأمّا مَن كانَ مِن الفُقَهاءِ صائنا لنفسِهِ حافِظا لِدينِهِ مُخالِفا على هَواهُ مُطِيعا لأمرِ مَولاهُ فلِلعَوامِّ أن يُقَلِّدُوهُ ، وذلكَ لا يكونُ إلّا بَعضَ فُقَهاءِ الشِّيعَةِ لا جَميعَهُم.[3]

از بین فقهاء آنان که حافظ و نگهبان دین هستند و خود را از گناه و آلودگی حفظ می‌کنند و با هواهای نفسانی مبارزه می‌کنند و مطیع اوامر الهی و جانشینان اویند، بر عوام (کسانی که در علوم اسلامی مجتهد و متخصص نیستند) لازم است که از آنان تقلید کنند

4. قال علی (ع): الْعَالِمُ مَنْ شَهِدَتْ بِصِحَّةِ أَقْوَالِهِ أَفْعَالُه.^{^[4]}

امام علی (ع) فرمود: عالم، کسی است که اعمالش به صحت سخنانش گواهی دهد.

5. اَلْعُلَمَاءُ رَجُلاَنِ رَجُلٌ عَالِمٌ آخِذٌ بِعِلْمِهِ فَهَذَا نَاجٍ وَ عَالِمٌ تَارِكٌ لِعِلْمِهِ فَهَذَا هَالِکٌ وَ إِنَّ أَهْلَ اَلنَّارِ لَیَتَأَذَّوْنَ مِنْ رِیحِ اَلْعَالِمِ اَلتَّارِکِ لِعِلْمِهِ وَ إِنَّ أَشَدَّ أَهْلِ اَلنَّارِ نَدَامَةً وَ حَسْرَةً رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إِلَى اَللَّهِ فَاسْتَجَابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطَاعَ اَللَّهَ فَأَدْخَلَهُ اَللَّهُ اَلْجَنَّةَ وَ أَدْخَلَ اَلدَّاعِيَ اَلنَّارَ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ وَ اِتِّبَاعِهِ اَلْهَوَى وَ طُولِ اَلْأَمَلِ أَمَّا اِتِّبَاعُ اَلْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ اَلْحَقِّ وَ طُولُ اَلْأَمَلِ يُنْسِي اَلْآخِرَةَ.^{^[5]}

مردم دانشمند دو قسم‌اند: دانشمندى که علم خود را به کار بسته و این رستگار است و دانشمندى که علمش را کنار گذاشته و این هلاک شده است. همانا دوزخیان از بوى گند عالم بى‌‌عمل در اذیت‌اند و میان دوزخیان ندامت و حسرت آن‌کس سخت‌‌‌تر است که در دنیا بنده‌‌اى را به سوى خدا خوانده و او پذیرفته و اطاعت خدا کرده و خدا به بهشتش در آورده است و خود دعوت‌‌کننده را به سبب عمل نکردن و پیروى هوس و درازى آرزویش به دوزخ درآورده است، پیروى هوس از حق جلوگیرد و درازى آرزو آخرت را از یاد برد.

6. امام علی (ع): رُبَّ عالِمٍ قَدْ قَتَلَهُ جَهْلُهُ، وَ عِلْمُهُ مَعَهُ لا ینْفَعُهُ.^{^[6]}

چه بسیارند دانشمندانی که جهلشان آنها را کشته در حالی که علمشان با آنهاست، اما به حالشان سودی نمی‌دهد.

7. امام سجاد (ع): مَکتُوبٌ فِی الاِنجِيلِ لاتَطلُبُوا علِمَ مَا لَاتَعلَمُونَ وَ لَمَّا تَعمَلُوا بِمَا عَلِمتُم، فَاِنّ العِلمَ اِذَا لَم یَعمَل بِهِ لَم یَزَدْ صَاحِبَه اِلَّا کُفْراً وَ لَم یَزْدَد مِنَ اللَّهِ تَعَالَی اِلَّا بُعداً.[7]

در انجیل نوشته شده که دانستن آنچه نمی‌دانید را طلب نکنید، در حالی که هنوز به آنچه می‌دانید عمل نکرده اید؛ زیرا علم هنگامی که به آن عمل نشود، صاحبش را غیر از کفر نمی‌افزاید و به غیر از دوری از خداوند چیزی زیاد نمی‌کند.

احادیث مربوط به قسم اول از علما «اهل‌بیت ع»

«قال الصادق (ع): نحن … خُزّانُهُ عَلی عِلمِهِ … و نَحنُ العالِمونَ بِأَمرِهِ».^[8]

امام صادق (ع) فرمود: ما گنجینه‌داران علم خدا هستیم … و ما آگاهان به امر او هستیم.

احادیث مربوط به قسم دوم از علما «اولیای الهی».

قال علی (ع): هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَی حَقِیقَةِ الْبَصِیرَةِ وَ بَاشَرُوا رُوحَ الْیَقِینِ وَ اسْتَلَانُوا مَا اسْتَوْعَرَهُ الْمُتْرَفُونَ وَ أَنِسُوا بِمَا اسْتَوْحَشَ مِنْهُ الْجَاهِلُونَ وَ صَحِبُوا الدُّنْیَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَی أُولَئِکَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ الدُّعَاةُ إِلَی دِینِهِ آهِ آهِ شَوْقاً إِلَی رُوءْیَتِهِمْ.[9]

احادیث مربوط به قسم سوم از علما: «عالمی که مخالفت با هوایش کند».

امام حسن عسکری (ع): امّا من کان من الفقها صائناً لنفسه حافظاً لدینه مخالفاً علی هواه مطیعاً لامر مولاه فللعوام أن یقلّدوه.[10]

احادیث مربوط به قسم چهارم از علما «عالم، عامل باشد».

قال امیرالمؤمنین (ع): الْعَالِمُ مَنْ شَهِدَتْ بِصِحَّةِ أَقْوَالِهِ أَفْعَالُه.[11]

عالم، کسی است که اعمالش به صحت سخنانش گواهی دهد.

پیامبر اکرم(ص): اَلْعُلَمَاءُ رَجُلاَنِ رَجُلٌ عَالِمٌ آخِذٌ بِعِلْمِهِ فَهَذَا نَاجٍ وَ عَالِمٌ تَارِكٌ لِعِلْمِهِ فَهَذَا هَالِکٌ وَ إِنَّ أَهْلَ اَلنَّارِ لَیَتَأَذَّوْنَ مِنْ رِیحِ اَلْعَالِمِ اَلتَّارِکِ لِعِلْمِهِ وَ إِنَّ أَشَدَّ أَهْلِ اَلنَّارِ نَدَامَةً وَ حَسْرَةً رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إِلَى اَللَّهِ فَاسْتَجَابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطَاعَ اَللَّهَ فَأَدْخَلَهُ اَللَّهُ اَلْجَنَّةَ وَ أَدْخَلَ اَلدَّاعِيَ اَلنَّارَ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ وَ اِتِّبَاعِهِ اَلْهَوَى وَ طُولِ اَلْأَمَلِ أَمَّا اِتِّبَاعُ اَلْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ اَلْحَقِّ وَ طُولُ اَلْأَمَلِ يُنْسِي اَلْآخِرَةَ.^{^[12]}

امام صادق (ع): إنَّ العالِمَ إذا لَم یَعمَل بِعِلمِهِ زَلَّت مَوعِظَتُهُ عَنِ القُلوبِ کَما یَزِلُّ المَطَرُ عَنِ الصَّفا.^{^[13]}

هرگاه عالم به علمش عمل نکند. [اثر] موعظه‌اش از دل‌ها زایل می‌شود؛ آن چنان که باران از روی سنگ صاف می‌لغزد.

امام سجاد (ع): مَکتُوبٌ فِی الاِنجِيلِ اتَطلُبُوا علِمَ مَا لَاتَعلَمُونَ وَ لَمَّا تَعمَلُوا بِمَا عَلِمتُم، فَاِنّ العِلمَ اِذَا لَم یَعمَل بِهِ لَم یَزَدْ صَاحِبَه اِلَّا کُفْراً وَ لَم یَزْدَد مِنَ اللَّهِ تَعَالَی اِلَّا بُعداً.[14]

[1]. وسائل الشیعه: ج۱۸، ص۷

[2]. نهج البلاغه: حکمت 147

[3] . وسائل الشیعه: ج27، ص131

[4]. غررالحکم: ص91

[5]. الکافی: ج1، ص44

[6]. ارشاد: ص۱۴۴

[7] . الکافی: ج۴، ص۵۲

[8]. توحید صدوق: ص152

[9]. نهج البلاغه: حکمت 147

[10] . بحار الانوار: ج2، ص88

[11] . غررالحکم: ص91

[12]. الکافی: ج1، 44ص

[13]. الکافی: ج۱، ص۴۴

[14] . الکافی: ج۴، ص۵۲

احادیث مربوط به قسم اول از علما «اهل‌بیت ع»

احادیث مربوط به قسم دوم از علما «اولیای الهی».

احادیث مربوط به قسم سوم از علما: «عالمی که مخالفت با هوایش کند».

احادیث مربوط به قسم چهارم از علما «عالم، عامل باشد».

مقالات مرتبط

پاسخ