روایات راهگشای اصل پنجم

1. قال رسول الله (ص): الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِن‌.^[1]

 پیامبر (ص) فرمود: حکمت، گمشده مؤمن است.

2. قال علی (ع): ألْحِكْمَةُ رَوْضَةُ العُقَلآءِ وَ نُزْهَةُ النُّبَلآءِ.^[2]

امام على (ع): حكمت، گلزار خردمندان و گردشگاه فرزانگان است.

3. قال علی (ع): حَرامٌ عَلی کُلّ عَقْلٍ مَغْلُولٍ بِالشَّهْوَةِ أنْ يَنْتَفِعَ بِالْحِكْمَةِ.^[3]

امام علی (ع): بر هر خردى كه بسته به زنجير شهوت باشد، حرام است كه از حكمت بهره‌مند شود.

4. قال الکاظم (ع): إِنَّ الزَّرْعَ یَنْبُتُ فِی السَّهْلِ وَ لَا یَنْبُتُ فِی الصَّفَا فَکَذَلِكَ الْحِکْمَةُ تَعْمَرُ فِي قَلْبِ الْمُتَوَاضِعِ وَ لَا تَعْمَرُ فِي قَلْبِ الْمُتَكَبِّرِ الْجَبَّارِ لِأَنَّ اللَّهَ جَعَلَ التَّوَاضُعَ آلَةَ الْعَقْلِ وَ جَعَلَ التَّكَبُّرَ مِنْ آلَةِ الْجَهْلِ أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ مَنْ شَمَخَ إِلَى السَّقْفِ بِرَأْسِهِ شَجَّهُ وَ مَنْ خَفَضَ رَأْسَهُ اسْتَظَلَّ تَحْتَهُ وَ أَكَنَّهُ فَكَذَلِكَ مَنْ لَمْ يَتَوَاضَعْ لِلَّهِ خَفَضَهُ اللَّهُ وَ مَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ رَفَعَهُ.[4]

امام كاظم (ع) به هشام فرمود: گياه در دشت مى‌رويد و روى سنگ سخت نمى‌رويد و همچنين است حكمت؛ در دل آدم فروتن آباد مى‌شود و در دل آدم متكبر ستمگر نمى‌رويد؛ زيرا خداوند متعال تواضع را اسباب عقل و تكبّر را آلت جهل قرار داد. آيا نمى‌دانى كسى كه سرش را به سقف بكوبد، آن را مى‌شكند و كسى كه سرش را پايين بيندازد، از سايه تنش استفاده كرده و محفوظ مى‌ماند، همچنين است كسى كه براى خدا فروتنى نكند، خدا او را بر زمين مى‌زند و كسى كه براى خدا فروتنى كند، خداوند او را برمى‌كشد.

5. چینش آیات توسط پیامبر انجام شده است و هر آیه در بهترین جایگاه هدایتگری خود قرار گرفته است.

عثمان بن ابی عاص می‌گوید: ما نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) بودیم. دیدیم دیدگان خود را بالا برد و در نقطه‌ای متمرکز کرد و فرمود: جبرئیل هم‌اکنون بر من فرود آمد و گفت: آیه «إنّ اللّهَ یأمُرُ بِالعَدلِ وَالإحسن» را در این قسمت از سوره مبارکه نحل قرار دهم.^[5]

قرآن، شخصی حکیم است. شخص حکیم در انتخاب تک تک کلماتش، دقت کامل داشته و با هر لفظش، منظور و مقصود مستقلی دارد. پیامبر اکرم (ص) هم در این روایت شریفه هم به تو این نکته را می‌فرماید که تمام این کلمات بر اساس وحی، انتخاب و به این شکل، پشت سر هم قرار گرفته است. پس اگر به طور تفصیلی هم به حکمت کلام حضرت قرآن پی نبردی، اصل وجود چنین حکمتی را انکار نکن! مأیوس نشو! دلسرد نشو! بلکه از خود قرآن بخواه تا درب‌های حکمتش را به‌روی تو باز کند تا از این سرچشمه جوشان، سیراب گردی.

[1]. بحارالأنوار: ج2، ص105

[2]. غررالحکم: ص91

[3]. عیون الحکم و المواعظ:ج1، ص۲۳۳

[4] . بحار الانوار: ج78، ص312

[5]. الاتقان فی علوم القرآن: ج1، ص168